आज निर्जला एकादशी : तुलसीको दल राख्ने विशेष दिन

काठमाडौं । आज ज्येष्ठ शुक्ल एकादशी अर्थात् निर्जला एकादशी देशभर श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइँदैछ । भगवान् विष्णुको प्रिय तिथिका रूपमा मानिने यस दिन भक्तजनले उपवास बसेर श्रीहरिको पूजा-आराधना गर्ने परम्परा रहिआएको छ ।

धार्मिक मान्यताअनुसार निर्जला एकादशीमा पानीसमेत त्याग गरी कठोर व्रत बस्ने, पवित्र नदी वा तीर्थस्थलमा स्नान गर्ने तथा जल, अन्न, वस्त्र, छाता र आसनलगायत सामग्री दान गर्ने चलन छ। विशेषगरी आज जल वा शर्बतले भरिएको घडा दान गर्दा भगवान् विष्णुको विशेष कृपा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ ।

यसै दिन तुलसीको दल (बिउ) राख्ने परम्परा पनि छ । आज राखिएको तुलसीको दल आगामी हरिशयनी एकादशीमा मठमा रोपिन्छ भने हरिबोधिनी एकादशीका दिन भगवान् विष्णुसँग तुलसी विवाह गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ ।

शास्त्रअनुसार अन्य एकादशीमा व्रत बस्न नसक्ने व्यक्तिले पनि निर्जला एकादशीको व्रत गरे वर्षभरिका एकादशी व्रतको समान पुण्य प्राप्त हुने विश्वास छ । यस दिन भगवान् विष्णुको पूजा, हरिनाम संकीर्तन, विष्णु सहस्रनाम पाठ तथा रात्रि जागरणलाई विशेष फलदायी मानिन्छ ।

तुलसी दल राख्ने विधि

बिहान स्नान गरी पूजा स्थल शुद्ध गर्ने ।
भगवान् विष्णु, नारायण, श्रीकृष्ण वा शालिग्रामको पूजा गर्ने ।
श्रद्धापूर्वक तुलसीको दल सङ्कलन गर्ने ।
“ॐ नमो नारायणाय” वा “ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” मन्त्र जप गर्दै तुलसी अर्पण गर्ने ।
विष्णु सहस्रनाम वा हरिनाम संकीर्तन गर्ने ।
पूजा सम्पन्न भएपछि तुलसी प्रसाद ग्रहण गर्ने ।

धार्मिक महत्व

तुलसीलाई देवीस्वरूप मानिने भएकाले एकादशीका दिन भगवान् विष्णुलाई तुलसी अर्पण गर्दा विशेष पुण्य प्राप्त हुने विश्वास छ । निर्जला एकादशीको व्रतले पाप क्षय, मनोकामना सिद्धि तथा आध्यात्मिक उन्नति हुने उल्लेख विभिन्न धार्मिक ग्रन्थहरूमा पाइन्छ ।