ट्रम्प प्रशासन अगाडि उभिएको भयावह विकल्प : आर्थिक पतन कि नौसैनिक संकट?

ट्रम्प प्रशासन अहिले दुई गम्भीर जोखिमको बीचमा फसेको छ – विश्वव्यापी आर्थिक मन्दीको छायाँ र सम्भावित नौसैनिक विपत्तिको डर।

इरानसँगको द्वन्द्व तीव्र हुँदै जाँदा विश्वका ऊर्जा आपूर्ति मार्गहरू साँघुरिँदै गएका छन्। यस्तो अवस्थालाई विज्ञहरूले “ननलाइनियर” चरण भन्छन् – जहाँ हर्मुज जलडमरूमध्य बन्द रहने प्रत्येक दिनले आर्थिक पीडा दोब्बर मात्र होइन, घातीय रूपमा बढाउँछ।

त्यसैले ट्रम्प प्रशासन तेल संकट समाधान गर्न विभिन्न मोर्चामा सक्रिय छ। जलडमरूमध्यबाट फेरि तेल ट्यांकरहरू आवतजावत गराउन जटिल सैन्य अभियानको तयारी भइरहेको छ। साथै बजारमा हस्तक्षेप गरेर मूल्य नियन्त्रण गर्ने उपायहरू पनि खोजिँदैछन्। जनतालाई पेट्रोलको मूल्यवृद्धि अस्थायी मात्र हुने भन्दै विश्वास दिलाउन जनसम्पर्क अभियान पनि सुरु गरिएको छ।

तर पेन्टागन र ह्वाइट हाउसभित्रको गणित भने झन् भयावह बन्दै गएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय तेल मापदण्ड ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रतिव्यारेल १०० डलर नाघिसकेको छ। विश्व बजारमा तेल आपूर्ति घट्दा उत्पादन सुस्त भएको छ र भण्डारण क्षमता भरिन थालेपछि प्रमुख उत्पादकहरूले उत्पादन नै बन्द गर्ने अवस्थासम्म पुग्न लागेको छ।

कुवेत, इराक र संयुक्त अरब इमिरेट्सले भण्डारण ट्यांक भरिएपछि तेल कुवा बन्द गर्न थालेका छन्। एकपटक कुवा बन्द भएपछि त्यसलाई तुरुन्तै फेरि सुरु गर्न सकिँदैन। यसले विश्व अर्थतन्त्रमा गहिरो आपूर्ति संकट सिर्जना गर्न सक्छ।

“यदि यस्तो बजार अवस्था लामो समय रह्यो भने यो सैन्य अभियानको आकार र दायरा पुनर्विचार गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ,” एक पूर्व वरिष्ठ प्रशासनिक अधिकारीले CNN लाई बताए। “निकट भविष्यमा समाधान अत्यन्त जरुरी छ, र ह्वाइट हाउसलाई त्यो तथ्य थाहा छ।”

तेल उद्योगका कार्यकारी, बजार विश्लेषक र कूटनीतिज्ञहरूका अनुसार तत्काल समाधान भनेको अमेरिकी नौसेनाले तेल ट्यांकरहरूलाई सुरक्षा दिँदै एस्कर्ट गर्ने अभियान सञ्चालन गर्नु हो। ट्रम्पले पनि गत साता यस्तो सुरक्षा चाँडै उपलब्ध हुने बताएका थिए।

एक वरिष्ठ प्रशासनिक अधिकारीले CNN लाई भने, “यो विषयलाई सेनाले निकै गम्भीर रूपमा अध्ययन गरिरहेको छ र निरन्तर छलफल भइरहेको छ। राष्ट्रपतिले सुझाव दिएजस्तै योजना बनाउन पर्याप्त प्रगति भएको छ।”

अमेरिकी नौसेना परिचालनको समय र सर्तबारे प्रशासनभित्र गहन छलफल भइरहेको छ। योजना बनाउने प्रक्रियामा संलग्न धेरै स्रोतहरूले CNN लाई यस्तो बताएका हुन्। यस योजनामा मुख्य चिन्ता भनेको सक्रिय युद्धक्षेत्रमा अमेरिकी नौसैनिक जहाज पठाउँदा उत्पन्न हुने जोखिमको विश्लेषण हो।

‘डेथ भ्याली’ जस्तो अवस्था

एक स्रोतका अनुसार अहिले जलडमरूमध्यको अवस्था “डेथ भ्याली” जस्तै खतरनाक बनेको छ। USS Abraham Lincoln विमानवाहक युद्ध समूह तयारी अवस्थामा भए पनि समुद्री वास्तविकता अत्यन्त जोखिमपूर्ण छ। इरानले जलडमरूमध्यलाई आफ्ना परम्परागत नौसेना र आक्रामक इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्डबीच प्रभाव क्षेत्रको रूपमा विभाजन गरेको छ।

रिभोल्युसनरी गार्डसँग विभिन्न प्रकारका आक्रमण क्षमता छन् – जस्तै समुद्रमा बारुद बिछ्याउने साना डुंगा, विस्फोटकले भरिएका आत्मघाती डुंगा र तटमा राखिएका क्षेप्यास्त्र प्रणाली।

एक स्रोतका अनुसार, “तेल संकट हाम्रो अपेक्षाभन्दा छिटो टकरावको बिन्दुमा पुग्दैछ, तर इरानी सैन्य क्षमता हटाउन लाग्ने समय त्यति छिटो छैन। समय तालिका मिलिरहेको छैन।”

हाल अमेरिकी जहाजहरू जलडमरूमध्यका सबैभन्दा खतरनाक मार्गहरूबाट टाढा रहँदै इरानविरुद्धको सैन्य अभियानलाई समर्थन गरिरहेका छन्। यदि ट्यांकर एस्कर्ट अभियान सुरु गरियो भने, युद्धको प्रत्यक्ष रणनीतिक फाइदा नभए पनि तेल जहाजहरूलाई सुरक्षा दिन अमेरिकी जहाजहरूलाई जोखिममा राख्नुपर्ने हुन्छ।

परम्परागत योजनाअनुसार अमेरिकी डेस्ट्रोयर जहाजहरूले ट्यांकरलाई सुरक्षा दिनेछन् भने लिटोरल कम्ब्याट शिप (LCS) ले सहायक भूमिका खेल्नेछन्। तर खुफिया सूचनाअनुसार इरान मनोवैज्ञानिक रणनीति खेलिरहेको छ। खाडी क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने जहाजहरूलाई नभई बाहिर निस्कँदा-तेलले पूर्ण रूपमा भरिएका बेला-आक्रमण गर्ने सम्भावना बढी छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार “आघात मूल्य” को प्राथमिकता सूची पनि डरलाग्दो छ। इरानले सबैभन्दा पहिले एलएनजी (तरल प्राकृतिक ग्यास) ट्यांकरलाई निशाना बनाउन सक्छ, जसले “बेरुत विस्फोट जस्तै” ठूलो विस्फोट गर्न सक्छ। त्यसपछि तेल ट्यांकरलाई निशाना बनाएर वातावरणीय र आर्थिक क्षति बढाउने सम्भावना छ।

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषदका प्रमुख अली लारिजानीले सोमबार सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्दै यस्तो संकेत दिएका छन्। उनले फ्रान्सका राष्ट्रपति एम्यानुएल म्याक्रोँले जलडमरूमध्यमा जहाज सुरक्षा अभियानको सम्भावनाबारे दिएको अभिव्यक्तिप्रति प्रतिक्रिया दिँदै X मा लेखे, “संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलले क्षेत्रमै युद्धको आगो बालिरहेको अवस्थामा हर्मुज जलडमरूमध्यमा कुनै सुरक्षा सुनिश्चित हुने सम्भावना कम छ।”

योजनासँग परिचित एक व्यक्तिका अनुसार यदि अमेरिकी र खाडी देशहरूले अचानक जलडमरूमध्य आसपासका लक्ष्यहरूमा आक्रमण सुरु गरे भने त्यो नौसैनिक एस्कर्ट अभियान सुरु हुन लागेको संकेत हुनेछ।

अमेरिकाले सम्भवतः आफ्ना खाडी साझेदारहरूलाई लक्ष्यहरूको सूचीसम्बन्धी खुफिया जानकारी दिइसकेको छ। ती लक्ष्यहरूमा इरानी नौसैनिक अड्डाहरू पनि छन्। यस्ता आक्रमणहरू एस्कर्ट अभियान सुरु हुनुअघि देखिने स्पष्ट संकेत हुनेछन्।

अन्य विकल्पहरूको खोजी

अमेरिकी सेना अझै योजना र तयारीमा व्यस्त रहेको बेला ट्रम्प प्रशासन बजार स्थिर बनाउन अन्य उपायहरू पनि खोजिरहेको छ।

प्रशासनका अधिकारीहरूले अहिलेको ऊर्जा मूल्यवृद्धि अस्थायी मात्र भएको र दीर्घकालमा यसले विश्व ऊर्जा आपूर्ति झन् स्थिर बनाउने बताएका छन्।

ऊर्जा सचिव क्रिस राइटले CBS को कार्यक्रममा भने, “ऊर्जा मूल्य केही समयका लागि बढ्नेछ, तर धेरै समय टिक्दैन। सबैभन्दा खराब अवस्थामा पनि यो केही हप्ताको कुरा मात्र हो, महिनौँ होइन। अन्ततः यसले अझ राम्रो अवस्थातर्फ लैजान्छ।”

ह्वाइट हाउसका प्रमुख कर्मचारी सुसि वाइल्स र ऊर्जा सचिव राइटले तेल उद्योगका प्रमुखहरूसँग मूल्य नियन्त्रणका उपायबारे छलफल गरेका छन्। संघीय निकायहरूलाई पनि सम्भावित मूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्ने उपाय खोज्न निर्देशन दिइएको छ।

अहिलेसम्म प्रशासनले विश्वकै सबैभन्दा ठूलो आकस्मिक तेल भण्डार स्ट्राटेजिक पेट्रोलियम रिजर्भ (SPR) प्रयोग गर्ने योजना छैन भनेको छ। उता G7 देशहरूले पनि तेलको रणनीतिक भण्डार खुला गर्ने विषयमा छलफल गरे तापनि तत्काल निर्णय गरेका छैनन्।

यसैबीच डेभलपमेन्ट फाइनान्स कर्पोरेसनले २० अर्ब डलरको पुनर्बीमा कार्यक्रम घोषणा गरेको छ, जसले जहाज मालिकहरूलाई फेरि जलडमरूमध्य पार गर्न प्रोत्साहन दिने उद्देश्य राख्छ।

अर्कोतर्फ राजनीतिक रूपमा संवेदनशील भए पनि व्यावहारिक कदमका रूपमा अर्थ सचिव स्कट बेसेन्टले समुद्रमा रोकिएका रुसका सयौँ मिलियन ब्यारेल तेलमाथि लगाइएका प्रतिबन्ध हटाउन सकिने संकेत दिएका छन्, जसले तत्काल बजारमा तरलता बढाउन सक्छ।

प्रशासनले यस वर्ष अमेरिकाको समर्थनमा भएको सत्तापरिवर्तनपछि भेनेजुएलाबाट तेल उत्पादन बढ्ने सम्भावनालाई पनि औंल्याएको छ।

ट्रम्पका लागि यो संकट केवल अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति मात्र होइन, घरेलु राजनीतिक अस्तित्वसँग पनि जोडिएको छ। नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि चुनाव नजिकिँदै गर्दा पेट्रोलको मूल्यवृद्धि राजनीतिक रूपमा गम्भीर चुनौती बन्न सक्छ।

यद्यपि प्रशासनले तेल फ्युचर्स कारोबारमा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप गर्ने योजना अस्वीकार गरेको छ र SPR पनि सुरक्षित राखेको छ। तर अमेरिकी पेट्रोलियम इन्स्टिच्युटजस्ता उद्योग संस्थाहरूको निष्कर्ष स्पष्ट छ—समाधानको एक मात्र बाटो जलडमरूमध्य खुला गर्नु हो।

एक तेल उद्योग कार्यकारीले CNN लाई भने, “मुख्य ध्यान जलडमरूमध्य खुला गराउनेतर्फ हुनुपर्छ। जबसम्म अमेरिकी नौसेनाले ट्यांकरहरू सुरक्षित छन् भन्ने ग्यारेन्टी दिन सक्दैन, तबसम्म विश्व अर्थतन्त्र २१ माइल चौडाइको पानीको त्यो सानो मार्गको बन्दी बनेर रहनेछ।”

-सीएनएनबाट साभार