बुटवल । नेपालीको प्रमुख चाडपर्वमध्ये एक, जनैपूर्णिमा आज देशभर धुमधामका साथ मनाइँदैछ । परापूर्वकालदेखि खस आर्य समुदायले यो पर्वमा जनै फेर्ने र हातमा रक्षा सूचक डोरो (रक्षाबन्धन) बाँध्ने परम्परा पालन गर्दै आएका छन् । यसै दिन नेवाः समुदायले क्वाँटी नामक विशेष परिकार खाएर पर्व मनाउने गर्छन् । पछिल्ला वर्षहरूमा भारतीय परम्पराको प्रभावमा दिदीबहिनीले दाजुभाइको हातमा राखी बाँधिदिने चलन पनि नेपालमा फैलिएको छ ।
नेवाः समुदायमा आजको दिनलाई क्वाँटी पुन्ही भनिन्छ। ‘क्वाँटी’ शब्द नेपाल भाषाको ‘क्वाँ’ (तातो) र ‘टी’ (झोल वा सुप) बाट बनेको हो, जसको अर्थ तातो सुप हो ।
जनैपूर्णिमामा नौ थरी गेडागुडीको मिश्रणलाई टुसा उम्राएर पकाई खाने परम्परा छ । यी गेडागुडीमा चना, मस्याङ, मुगी, बोडी, मास, भटमास, ठूलो सिमी, ठूलो केराउ र सानो केराउ पर्छन् ।
टुसा उम्रिएका यी गेडागुडीलाई अदुवा, लसुन, जायपत्री, जाईफल जस्ता मसलासहित उमालेर, शुद्ध घ्यूमा ज्वानोले झानेर तयार गरिन्छ । स्वादका साथै शक्ति दिने भएकाले यो परिकारको विशेष मान्यता छ ।
हिन्दू धार्मिक पक्ष
जनैपूर्णिमा ऋषितर्पणी पर्वका रूपमा पनि चिनिन्छ। तागाधारीहरूले धारामा गई माटो, गोबर, कुश, खरानी र अपमार्गले स्नान गरी विशेष मन्त्रले मन्त्रिएको डोरो बाँधिन्छ । यो डोरो गाई तिहारमा गाईको पुच्छरमा बाँध्दा मृत्युपछि बैतरणी नदी पार गर्न सजिलो हुने जनविश्वास छ ।
यस दिन पाटनको कुम्भेश्वर, रसुवाको गोसाइकुण्ड, नुवाकोटको देवीघाट, म्याग्दीको नागीबाराही लगायत विभिन्न धार्मिक स्थलमा मेला लाग्ने चलन छ ।
क्वाँटी खाने चलन र फाइदा
वर्षायाममा खेतीपातीका कारण थकित शरीरलाई ऊर्जा दिन र चिसो भगाउन क्वाँटी खाने परम्परा छ । यो परिकारलाई स्वास्थ्यका दृष्टिले अत्यन्त लाभदायी मानिन्छ-
कब्जियत हटाउँछ, पाचनशक्ति सुधार गर्छ ।
मधुमेह र पायल्सका बिरामीलाई फाइदा पुर्याउँछ ।
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ ।
भिटामिन ए, बी, सी, ई र खनिजले भरपूर ।
थकान कम गरी मानसिक तनाव घटाउँछ ।
स्मरणशक्ति सुधार गर्छ ।
सौन्दर्यमा निखार ल्याउँछ ।
एसिडिटी र मूत्रनली संक्रमणमा लाभदायी ।
जनैपूर्णिमा केवल धार्मिक विधिमात्र होइन, स्वास्थ्य, स्वाद र सामाजिक सद्भावको प्रतीक पनि हो । बिहान ब्राह्मणले मन्त्रिएको डोरो बाँध्ने, दिदीबहिनीले राखी बाँध्ने र बेलुका क्वाँटीको स्वाद लिने परम्पराले यो दिनलाई अझै विशेष बनाएको छ ।
प्रतिक्रिया