चन्द्र सतहको ढुंगामाटोसहित चिनियाँ ‘चाङ ई–५’ अन्तरिक्ष यानको पृथ्वीमा सफल अवतरण

आफ्नै अन्तरिक्ष अभियानमा नयाँ रेकर्ड कायम गर्दै चीनको चन्द्र यान चाङ ई–५ चन्द्रमाको सतहबाट ढुंगामाटो बोकेर पृथ्वीमा अवतरण गरेको छ । यससँगै विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा चीनलाई अर्को सफलता हासिल भएको छ । सँगसँगै विज्ञान प्रविधिको दौडमा अमेरिकालाई पछि पार्दै गएको चीनका लागि अन्तरिक्ष शक्तिमा पहुँच बढाउन समेत सफलता मिलेको छ ।

अमेरिकाको अपोलो र तत्कालिन सोवियत संघको लुना चन्द्र अभियानपछि कुनै पनि देशले चन्द्रमाको सतहबाट नमुना संकलन गरेर पृथ्वीमा अवतरण गरेको पहिलो घटना हो ।

चाङ ई–५ ले ल्याएको चन्द्र सतहको नमुना अध्ययनबाट पृथ्वीको उपग्रह सतह एवं त्यसको विगतबारे नयाँ जानकारी हासिल हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

चाङ ई–५ स्थानीय समयअनुसार बिहीबार राति करिब डेढ बजे मंगोलियाको भित्री इलाकामा अवतरण गरेको थियो । अन्तरिक्ष अभियानमा लगातार आफ्नो क्षमता बढाउँदै लगेको चीनका लागि यो मिशन निकै ठूलो उपलब्धी मानिएको छ । पछिल्लो सात वर्षमा चाङ ई–५ मिशन चीनको तेस्रो सफल चन्द्र अभियान हो ।

यसअघि अमेरिकी अपोलो अन्तरिक्षयानबाट चन्द्रमामा पुगेका अन्तरिक्षयात्री एवं सोभियत संघको रोबोटिक लुना मिशनले चन्द्रमाको सतहबाट चारसय किलोग्राम ढुंगामाटो पृथ्वीमा ल्याएका थिए । चन्द्रमाबाट ल्याइएका ती नमुना करिब ३ अर्ब वर्ष पुरानो रहेको वैज्ञानिकहरुले निस्कर्ष निकालेका थिए ।

चाङ ई–५ मिशन
चाङ ई–५को गत २४ नोभेम्बर अर्थात मंसिर ९ गते अर्थात दक्षिण चीनमा रहेको वेनचाङ स्टेशनस्थित अन्तरिक्ष यानबाट प्रक्षेपण गरिएको थियो ।

पहिला यो मिशन चन्द्रमामाथि पुगेको थियो । त्यसपछि चन्द्र कक्षमा आफुलाई स्थापित गरेर चन्द्रमाको परिक्रमा गर्न गरेको थियो । त्यसपछि यो यान योजना अनुसार दुई टुक्रामा विभाजन भएको थियो । सर्भिस भेहिकल र रिटर्न मोड्युअल चन्द्रमाको कक्षमै रहेको थियो भने मुन ल्याण्डर विस्तारै विस्तारै चन्द्रमाको सतहतर्फ अघि बढेको थियो ।

८.३ टन वजनको यो यानले मंसिर १६ गते अर्थात डिसेम्बर १ तारिकका दिन चन्द्र सतहमा निर्धारित स्थानको नजिकै सफ्ट ल्याण्डिङ गरेको थियो ।

यो मिशन ‘मान्स रुमकेर’मा उत्रिएको थियो जो चन्द्रमाको ज्वालामुखीयुक्त पहाड नजिकै रहेको थियो ।

अवतरणको केही दिनपछि नै चाङ ई–५ ले चन्द्रमाबाट पहिलो रंगीन तस्विर पठाउन सुरु गरेको थियो । यो यानले चन्द्रमाको सतहमा अडिएको आफ्नो खुट्टादेखि क्षितिजसम्मको तस्विर पठाएको थियो ।

चन्द्रमाको सतहको माटो ढुंगा संकलन गर्नका लागि चाङ ई–५ ल्याण्डरमा क्यामेरा, राडार, ड्रिल मेशिन र स्पेक्ट्रोमीटर फिट गरिएको थियो ।
यो ल्याण्डरले करिब २ किलो तौलको सामग्री संकलन गर्न सक्दथ्यो । नमुना संकलनको काम सकिएपछि चाङ ई–५ ले अर्बिटिक मिशनसम्म पुर्याएको थियो ।

चाङ ई–५ भन्दा पहिले चीनले चन्द्रमामै अन्य दुई यान पठाइसकेको थियो । सन २०१३ मा पठाइएको चाङ ई–३ र २०१९ मा चाङ ई–४ मिशन पनि सफल भएका थिए ।

मान्स रुमकेरबाट ल्याइएको चन्द्र सतहको नमुनाको उमेर १.२ देखि १.३ अर्ब वर्ष पहिलेको मानिएको छ । अर्थात चाङ ई–५ले ल्याएका चन्द्रमाका नमुना वैज्ञानिकहरुका लागि नयाँ अध्ययनको विषय बन्नेछन् । यसबाट चन्द्रमाको भूवैज्ञानिक इतिहासबारे धेरै जानकारी प्राप्त हुन सक्ने वैज्ञानिकहरुले अपेक्षा गरेका छन् ।

यस नमुनाको मद्दतबाट वैज्ञानिकहरुले सटिक रूपले क्रोनोमिट तयार गर्न मद्दत मिल्नेछ जसबाट सौर्यमण्डलका ग्रहहरुको सतहको उमेर पत्ता लगाउन सहयोग पुग्नेछ । यो कुनै पनि ग्रह या उपग्रहमा रहेका ज्वालामुखीको संख्यामा निर्भर हुन्छ ।

वैज्ञानिकहरुका अनुसार जुन ग्रहको सतहमा धेरै ज्वालामुखी हुन्छ ती ग्रह धेरै पुराना हुन्छन् । यसका लागि वैज्ञानिकहरुले ज्वालामुखीको क्रेटरको संख्यालाई गन्ने गर्छन् । यद्यपी यसको विश्लेषण गर्न अलग अलग स्थानको अध्ययन गर्न जरुरी हुन्छ ।

अपोलो र लूना मिशनबाट पठाएको नमुनबाट क्रोनोमिटर तयार गर्न वैज्ञानिकहरुलाई निकै मद्दत मिलेको थियो ।

अब चाङ ई–५ मिशनले ल्याएको नमुनाबाट उनीहरुलार्य अझ सटिक विश्लेषण गर्न मद्दत मिल्नेछ ।