२१ फाल्गुन २०८०, सोमबार | March 4, 2024

लकडाउनका कारण ‘टिप्पर व्यवसायीहरु चरम संकटमा’



बुटवल । नेपालमा कोरोना भाइरसको सम्भावित महामारी फैलिन नदिनको लागी सरकारले घोषणा गरेको लकडाउनका कारण अन्य ब्यवसायहरु जस्तै टिप्पर ब्यवसाय संकटमा परेको छ । लकडाउनका कारण सबै व्यवसाय/क्षेत्रमा प्रभाव परेतापनि टिप्पर व्यवसायीले भने आफूूहरु बढी मर्कामा परेको गुनासो गरेका छन् ।

टिप्पर ब्यवसायको मुख्य सिजनका रुपमा रहेको चैत्र र बैशाख महिना पृुरै लकडाउन भएपछि टिप्पर ब्यवसायी र त्यसमा आश्रित मजदुरहरु ठुलो समस्यामा परेकाछन् । पाल्पाको तिनाउ गाउँपालिकामा रहेका ५० बढी टिप्पर व्यावसायीहरुले मुख्य सिजनमा ब्यवसाय ठप्प भएसंगै सिजन पछि जिविका चलाउनै गारो हुने अवस्था आएको बताएकाछन् ।

उनीहरुले ३/४ महिना मात्र निरन्तर सञ्चालन गरेर वर्षभर खर्च व्यवस्थापन गर्नुपर्ने र त्यही समयमा व्यावसाय ठप्प हुुँदा कोरोनाबाट बचेपनि व्यवसायले डुवाउने होकि भन्ने चिन्ता लागि रहेको टिप्पर व्यावसायी तथा तमन्ना मल्टि प्रपोजका प्रबन्ध निर्देशक तोया लम्सालले गुुनासो गर्नुभयो । उहाका अनुसार तिनाउ गाउँपालिकामा ३१ वटा ढुुवानी सेवा रहेका छन् ।

६ वटा खानी रहेको तिनाउ गाउपालिकामा ३०० बढी टिप्पर रहेका छन् । टिप्परका चालक, सह-चालक, ढुवानीमा कार्यरत कर्मचारी गरी प्रत्यक्ष रुपमा ७ सय बढी रोजगार रहेका छन् । ती खानीबाट विभिन्न सिमेण्ट उद्योगमा ढुुवानी गर्ने टिप्पर चैत्रदेखि ठप्प छन । ३ सय बढी टिप्पर नचल्दा मासिक तिर्नुुपर्ने किस्ताले अहिले व्यावसायीको टाउको दुुखेको लम्साल बताउनुहुन्छ ।

उहाले प्रति टिप्पर खरिद गर्दा ३६ लाख पर्ने र मासिक किस्ता ५० देखि ७५ हजारसम्म पर्ने हुँदा सिजनको बेला सञ्चालन नहुुँदा व्यावसाय र व्यवसायी धरापमा पर्ने बताउनुभयो । उहाले समाज र समुदायले टिप्परप्रति हेर्ने दृष्टिकोण नै फरक रहेको बताउनुभयो ।

लम्सालका अनुसार वर्षभरी राम्रोसँग टिप्पर चल्ने जम्मा ६ महिना मात्र हो । जेठ, असार, साउन, भदौं, असोज वर्षातका समय ५ महिना यस क्षेत्रका टिप्पर पूर्णतया बन्द हुन्छन् । अन्य समयमा पनि रोटेशन मिलाएर चल्ने गर्दछ । यस वर्ष पहिले वर्षातले र पछिल्लो समय कोरोनाका कारण लकडाउनले टिप्पर व्यावसायी प्रभावित हुुँदा व्यावसायीलाई एक वर्षकै धक्का लागेको ब्यवसायीहरुको भनाई छ । एक वर्षको काम रोकिंदाब्यवसायमा गरेको लगानीको ऋण, बैंकको किस्ता, व्याज, कर्मचारी, चालक, सहचालकको खर्च धान्न नसकी व्यावसाय र व्यावसायी नै टाट पल्टने अवस्था आएको उनीहरु बताउंछन् ।

व्यवसायी डुुब्ने तथा श्रमजिजिवीको जिविकोपार्जनमा कठिनाई हुने समस्या आउन सक्ने भएकाले बैंक तथा सरकारले समयमै सोँच्न आवश्यक रहेको लमसाले बताउनुभयो । उहाले आन्तरिक वसार पसारलाई खुकुलो बनाउन माग गर्दै सरकारसंग चुनढुङ्गा ढुवानी गर्नदिन आग्रह गर्नुभएको छ । चुनढुङ्गा ढुवानी गर्दा कोराना भइरसले कुनैपनि असर नगर्ने उहांले बताउनुभयो ।

ढुवानी गर्दा खानीमा स्काभेटरबाट लोड गरीने टिप्परमा चालक र सहचालक मात्र हुने र अनलोड गर्दा उद्योगमा अटोमेटिक सिस्टमले अनलोड हुने र ढुवानी गर्दा कुनैपनी भिडभाड नहुने अन्य मानिसहरु संग सिधा सम्पर्क समेत नहुने भएकाले रोक्न आवश्यक नरहेको ब्यवसायीहरु बताउंछन् ।

अर्का व्यवसायी अरविन्द पाण्डेले जेठ असार सम्ममा लकडाउनके अन्त्य भएपनि अन्य व्यावसाय त सुचारु भएपनि टिप्पर ब्यवसायका लागि असोज, कार्तिक नै कुर्नुु पर्ने बताउनुहुन्छ ।

“३१ ढुवानीका ३ सय बढी टिप्परमा अरबौं लगानी छ । ती टिप्परहरु मध्ये केही टिप्परको मासिक किस्ता २ करोड बढी छ । अब यस व्यावसायलाई बचाउन र यससँग आवद्धको जिविकोपार्जनका लागि सरोकारवालाले सहयोग गर्नै पर्दछ” उहाले भन्नुभयो । सरकारले चैत मसान्तसम्मको किस्ता असारमा तिर्नभने पनि टिप्पर व्यावसायीहरु बन्द हुने हुंदा त्यतिबेला बैंक किस्ता तिर्न नसकीने पाण्डे बताउनुहन्छ ।

राज्यलाई करोडौं कर तिरेर, सयौंलाई स्वरोजगार बनाएर हजारौंको जिविकोपार्जनमा टेवा पुुर्याउनुका साथै विकास निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने ढुवानी सेवामूलक व्यवसाय धरापमा पर्ने ब्यवसायीको आंकलन छ । “व्यवसाय र यसमा आवद्ध श्रमजिविको जिविकोपार्जनको सवालमा राज्यले नहेरे ठूलो संकट आउनेछ” ।

रुपन्देहीको सिमा नजिकै रहेका पाल्पाका खानीबाट करिब ९० प्रतिशत चुनढुुङ्गा रुपन्देहीमा भित्रिन्छ । देशमै ५० प्रतिशत बढी सिमेण्ट उत्पादन रुपन्देहीमा हुन्छ । अहिले टिप्पर नचल्दा ति उद्यगोगलाई आवश्यक चुन ढुङ्गा नहुुँदा सिमेण्ट उद्योग पनि केही समय बन्द हुने सम्भावना रहेको छ ।

प्रकाशित मिति : १२ बैशाख २०७७, शुक्रबार  ७ : ५८ बजे

राष्ट्रियसभाका नवनिर्वाचित सदस्यले लिए सपथ

काठमाडौं । राष्ट्रियसभाका नवनिर्वाचित १९ सदस्यले आज पद तथा गोपनीयताको

राष्ट्रिय सभाको बैठक पनि स्थगित

काठमाडौं । आज दिउँसो सवा १ बजेका लागि बोलाइएको राष्ट्रियसभा

कांग्रेसका मन्त्रीले राजीनामा नदिने

काठमाडौं। माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड नेतृत्वको सरकारमा सहभागी

पदाधिकारी बैठकमा देउवाको ब्रिफिङ – प्रचण्डले गठबन्धन तोडे, गराए प्रतिपक्षमा बस्ने जानकारी

काठमाडौं। संसदको सबैभन्दा ठूलो दल नेपाली कांग्रेस प्रतिपक्षीमा बस्ने भएको

शीतल निवास पुगेर प्रधानमन्त्रीले भेटे राष्ट्रपतिलाई

काठमाडौं। प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेललाई भेट गरेका