बेइजिङ । दक्षिण–पश्चिम चीनको सिजाङ स्वायत्त क्षेत्रमा पर्ने ग्यिरोङ काउन्टीमा बुधबार गएको शक्तिशाली पहिरो अत्यन्त विनाशकारी हुनुमा विकट भौगोलिक बनावट, ठूलो परिमाणमा जम्मा भएको पदार्थ र पहिरो निम्त्याउने घटना अचानक हुनुजस्ता कारण प्रमुख रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्।
चीनको सिजाङ स्वायत्त क्षेत्रअन्तर्गत सिगात्से सहरको प्रशासनमा रहेको ग्यिरोङ काउन्टी हिमालयको दक्षिणी ढलोमा पर्छ। यो क्षेत्र नेपालतर्फ दोङलिन जाङ्बो नदीपारि अवस्थित छ।
चिनियाँ भूगर्भीय विपद् रोकथाम तथा भू-पर्यावरण संरक्षणसम्बन्धी राज्य प्रमुख प्रयोगशालाका मुख्य वैज्ञानिक तथा चेङ्दु युनिभर्सिटी अफ टेक्नोलोजीका अध्यक्ष सु छ्याङका अनुसार पहिरो अचानक आउनु र अत्यन्त शक्तिशाली हुनुमा मुख्यतः चारवटा कारण छन्।
पहिलो कारण क्षेत्रको अत्यधिक उचाइ अन्तर र भिरालो भौगोलिक बनावट हो। प्रभावित क्षेत्रपछाडिको पहाडको उचाइ ६ हजार ७८१ मिटरसम्म छ। बरफ र चट्टान खस्ने घटनाको स्रोत क्षेत्र करिब ५ हजार मिटर उचाइमा रहेको अनुमान गरिएको छ।
तर ग्यिरोङ सीमा नाका समुद्री सतहबाट करिब १ हजार ८३० मिटर उचाइमा छ। यसरी केही हजार मिटरको उचाइ अन्तर र तीव्र भिरालोपनका कारण बरफ, चट्टान र माटोको ठूलो समूह तलतर्फ झर्दा तीव्र गतिमा अघि बढ्न सक्यो। एकपटक यो समूह पहिरोको स्वरूपमा परिणत भएपछि अत्यन्त ठूलो शक्तिका साथ अघि बढेको विज्ञ सुले बताएका छन्।
दोस्रो कारण पहिरोमा संलग्न पदार्थको ठूलो परिमाण हो। यसको यकिन मात्रा अझै निर्धारण भइनसके पनि पहिरोमा संलग्न पदार्थ करोडौँ घनमिटरसम्म हुनसक्ने सुको अनुमान छ। यसले पहिरोलाई अत्यन्त शक्तिशाली बनाउन ठूलो मात्रामा सामग्री उपलब्ध गराएको थियो।
तेस्रो कारण प्रभावित क्षेत्रको उच्च जोखिमपूर्ण अवस्थिति हो। पहिरोको मार्गमा धेरै घरहरू रहेका छन्। साथै, प्रभावित क्षेत्र तीनवटा नदीको संगम नजिक रहेकाले तीव्र गतिमा बग्ने बरफ, चट्टान र माटोको विनाशकारी प्रभावबाट यो क्षेत्र थप जोखिममा परेको थियो।
चौथो कारण पहिरो निम्त्याउने बरफ र चट्टान खस्ने घटना अचानक हुनु हो। वर्षाका कारण हुने सामान्य पहिरोमा पानी र खुकुलो माटो तथा चट्टान क्रमशः जम्मा हुँदै जाने भए पनि बरफ र चट्टानको ठूलो समूह अचानक खस्न सक्छ। यस्तो समूह उपत्यका वा नदी प्रणालीमा प्रवेश गरेपछि बरफ, चट्टान र माटो तीव्र गतिमा तलतर्फ बग्दै शक्तिशाली पहिरोमा परिणत हुनसक्छ।
यी सबै कारण एकैपटक सक्रिय हुँदा विपत्ति असाधारण रूपमा विनाशकारी बनेको विज्ञ सुले बताएका छन्। प्रारम्भिक अनुमानअनुसार औसत २०० मिटर चौडाइको प्रभावित क्षेत्रलाई आधार मान्दा पहिरोबाट प्रभावित क्षेत्रफल करिब १५ देखि २० वर्गकिलोमिटर हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ।
उद्धारमा थप प्राकृतिक विपत्तिको जोखिम
प्रभावित क्षेत्रका तस्बिर तथा भू–दृश्यको विश्लेषण गरिरहेका विज्ञहरूले यहाँको भौगोलिक तथा जलवायुसम्बन्धी अवस्था निकै जटिल रहेको बताएका छन्।
विपत्ति मुख्य उपत्यका र सहायक उपत्यकाको संगम नजिक भएको थियो, जहाँ उचाइको अन्तर ३ हजार मिटरभन्दा बढी छ। माथिल्लो क्षेत्रमा हिमनदी तथा हिमतालहरू पनि रहेका छन्। यी अवस्थाका कारण उद्धार कार्य निकै चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
मुख्य चिन्ता पहिरोको स्रोत क्षेत्रमा क्षतिग्रस्त पहाडी ढलान अझै स्थिर छ कि छैन भन्ने हो। त्यहाँको अस्थिरताले थप पहिरो वा अन्य प्राकृतिक विपत्ति निम्त्याउन सक्ने जोखिम छ। मुख्य उपत्यका र सहायक नदीहरूको माथिल्लो क्षेत्रमा पानीको अवस्था पनि अझै स्पष्ट हुन सकेको छैन।
वर्षा अर्को प्रमुख जोखिम हो। यो क्षेत्र अग्ला हिमाल, साँघुरा उपत्यका र सीमित क्षेत्रमा केन्द्रित पानीको बहाव भएको भूभाग हो। थप वर्षा भएमा विपत्तिग्रस्त क्षेत्रको स्थिरतामा असर पर्न सक्ने विज्ञहरूले बताएका छन्।
साँघुरो भौगोलिक बनावटका कारण प्रभावित क्षेत्रमा पुग्नसमेत कठिनाइ छ। प्रभावित क्षेत्रतर्फ जाने र त्यहाँबाट बाहिरिने सडकहरू पहाड खस्ने, थप पहिरो जाने तथा ढुंगा खस्ने जोखिममा छन्।
थप पहिरो र हिमपहिरोको जोखिम निगरानीमा
हिमनदी विज्ञानसम्बन्धी अनुसन्धानकर्ता तथा तियान्जिन एक्स्ट्रिम क्लाइमेट चेन्ज रेस्पोन्स प्रमोसन सेन्टरकी अध्यक्ष हु चियाओचियाओका अनुसार विज्ञहरूले मौसमको अवस्था निरन्तर निगरानी गरिरहेका छन्। उनीहरूले थप कटान तथा भूगर्भीय अस्थिरताको जोखिमसमेत मूल्यांकन गरिरहेका छन्।
उनका अनुसार यस क्षेत्रमा उचाइमा ठूलो अन्तर भएका धेरै उपजलाधार छन्। थप बरफ तथा चट्टान खस्ने घटना वा पहिरो जाने सम्भावना अझै स्पष्ट छैन।
नदी र सहायक नदी रहेका क्षेत्रमा बरफ, चट्टान र माटो तीव्र गतिमा नदीको बहावसँगै उपत्यकाबाट तलतर्फ पुग्न सक्छ।
उद्धारकर्मीका लागि पहिलो चुनौती विपत्तिपछि पनि अस्थिर रहेको प्राकृतिक वातावरण हो। दोस्रो चुनौती अत्यधिक उचाइ र कठोर मौसममा उद्धार अभियान सञ्चालन गर्नु हो।
सीमित जनशक्ति र स्रोतसाधनका बीच यस्तो चरम भौगोलिक तथा मौसमीय अवस्थामा प्रभावकारी खोजी, उद्धार र प्रभावित नागरिकको सुरक्षित स्थानान्तरणको व्यवस्था गर्नु ठूलो चुनौती रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्।
-सीजीटीएनबाट
प्रतिक्रिया