विश्वका दुई महाशक्तिका नेताहरू पछिल्लो पटक भेटेको चार महिनाको अवधिमा सी चिनफिङले विश्वसँग चीनको व्यापारमा उल्लेखनीय वृद्धि गराएका छन् भने डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नै देशमा घट्दो अनुमोदन दरको सामना गरिरहेका छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार शक्तिसन्तुलनमा आएको यो परिवर्तनले यसै साता वासिङ्टनमा हुने उनीहरूको शिखर वार्ताबारेका अपेक्षाहरूलाई केही हदसम्म प्रभावित गरेको छ। सी चिनफिङ तत्काल कुनै ठूलो सहुलियत दिन हतारमा नरहेको देखिन्छ। अर्कोतर्फ, ट्रम्प इरानसँगको महँगो युद्धका कारण दबाबमा छन्, जसले उनको लोकप्रियता र अमेरिकी नागरिकको खर्च दुवैमा असर पारेको छ।
ताइवानजस्ता जटिल विषयहरू वार्तामा उठ्न सक्ने भए पनि सेप्टेम्बर २४ मा हुने बैठकको मुख्य विषय गत वर्ष भएको व्यापारिक युद्धविरामलाई निरन्तरता दिने संकेत दुवै नेताले दिन्छन् कि दिँदैनन् भन्ने हुनेछ। उक्त युद्धविरामले विश्व अर्थतन्त्रलाई ठूलो धक्का लाग्नबाट जोगाएको थियो।
अमेरिकी थिंक ट्यांक ब्रुकिङ्स इन्स्टिच्युसनका विदेश नीति विज्ञ तथा यसअघि अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्मा चीनसम्बन्धी निर्देशकको जिम्मेवारी सम्हालेका जोन च्जिन भन्छन्, “सी वास्तवमा कुनै ठोस कुरा प्राप्त गर्न खोजिरहेका छैनन्। उनी ट्रम्पसँग भएको समझदारीलाई निरन्तरता दिन चाहन्छन्, ताकि चीनलाई आफूलाई अझ मजबुत बनाउने समय मिलोस्।”
‘हामी सबै सीको संसारमा बाँचिरहेका छौँ’
ह्वाइट हाउसका अधिकारीहरूले पनि यो शिखर वार्ताबाट ठूलो उपलब्धि हासिल हुने सम्भावनालाई कम आँकिरहेका छन्।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्ट र चिनियाँ उपप्रधानमन्त्री हे लिफेङले आइतबार न्यूयोर्कमा प्रारम्भिक वार्ता गरेका थिए। उक्त वार्ताको उद्देश्य कृत्रिम बौद्धिकता (AI) का लागि सुरक्षा मापदण्ड तथा गैर-संवेदनशील वस्तुको व्यापारसम्बन्धी सम्भावित केही सम्झौताका लागि आधार तयार गर्नु थियो।
यो अवस्था सन् २०२५ मा दोस्रोपटक राष्ट्रपति बनेका ट्रम्पले चीनसँगको व्यापार घाटालाई सम्बोधन गर्न ट्यारिफ प्रयोग गर्ने घोषणा गर्दा व्यक्त गरेको कडा अडानभन्दा निकै फरक छ। त्यसबेला उनले चीनसँगको व्यापार घाटाले अमेरिकालाई “ध्वस्त पारिरहेको” बताएका थिए।
तर सन् २०२५ को अक्टोबरमा सीसँग व्यापारिक युद्धविराममा सहमति भएपछि ट्रम्पको ध्यान इरान र युक्रेनका युद्धदेखि लिएर अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतासम्बन्धी युरोपसँगका विवादसम्म विभिन्न विदेश नीति संघर्षतर्फ बाँडिएको छ।
चीनले पनि आफ्नै चुनौतीहरू सामना गरिरहेको छ। घरेलु माग सुस्त बनेको छ र लामो समयदेखि चलिरहेको सम्पत्ति क्षेत्रको संकट कायमै छ। तर ट्रम्पले नियन्त्रण गर्न खोजेको चीनको निर्यातमुखी व्यापार भने अझै तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ। अर्थशास्त्रीहरूले यस अवस्थालाई क्रमशः “चाइना शक २.०” भन्न थालेका छन्।
चीनको विश्वव्यापी व्यापार अधिशेष लगातार दोस्रो वर्ष पनि १ ट्रिलियन डलरभन्दा माथि पुग्ने क्रममा छ।
अमेरिकाले Shein र Temu जस्ता अनलाइन खुद्रा कम्पनीहरूले प्रयोग गर्ने साना मूल्यका पार्सलमाथिको छुट तथा सहुलियत हटाउने प्रयास गरे पनि, यस वर्ष चीनले अमेरिकामा बिक्री गरेका करिब ६,५०० वस्तु श्रेणीमध्ये आधाभन्दा बढीको बिक्री सन् २०२५ को तुलनामा बढेको छ।
सी चिनफिङसँगै चिनियाँ व्यवसायीहरूको एउटा प्रतिनिधिमण्डल पनि वासिङ्टन जाने तयारीमा छ। त्यसमा अमेरिकी नियामक निकायको निगरानीमा रहेका केही कम्पनीहरू पनि हुन सक्नेछन्, जसले अमेरिकी बजारमा थप पहुँच खोजिरहेका छन्।
वासिङ्टनस्थित थिंक ट्यांक CSIS का अमेरिकी-चीन आर्थिक सम्बन्धसम्बन्धी विज्ञ स्कट केनेडीले भने, “उनीहरूले ठूलो मात्रामा एकपक्षीय दबाब प्रयोग गरेर चीनलाई सहुलियत दिन बाध्य पार्न सकिन्छ भन्ने सोचेका थिए, तर त्यो हुन सकेन।” उनले थपे, “अब यो सी चिनफिङको संसार हो, र हामी सबै त्यसै संसारमा बाँचिरहेका छौँ।”
ताइवान र व्यापारिक उपलब्धिहरू
यदि विश्लेषकहरूले भनेझैँ सी चिनफिङ अहिले वार्तामा बढी प्रभावशाली अवस्थामा छन् भने, यसले एसियाका अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरूलाई थप चिन्तित बनाउन सक्छ। उनीहरूलाई डर छ कि चिनियाँ नेता ट्रम्पलाई बेइजिङले आफ्नो भूभाग दाबी गर्दै आएको लोकतान्त्रिक रूपमा शासित ताइवानप्रति वासिङ्टनको समर्थन नरम पार्न दबाब दिन सक्छन्।
ट्रम्पले पत्रकारहरूसँगको कुराकानीमा आफूले मे महिनामा बेइजिङमा सीसँग भेट्दा चिनियाँ राष्ट्रपतिले पटक-पटक ताइवानको विषय उठाएको बताएका थिए। त्यस क्रममा सीले ताइवानलाई हुने अमेरिकी हतियार बिक्री र ताइवानको रक्षा गर्ने अमेरिकी प्रतिबद्धताबारे समेत प्रश्न गरेको ट्रम्पले बताएका थिए।
ट्रम्पले ताइवानका लागि प्रस्तावित १४ अर्ब डलरको हतियार प्याकेजलाई चीनसँगको वार्तामा “मोलमोलाइको साधन” का रूपमा वर्णन गरेका छन्।
ताइपेइ र टोकियोका केही अधिकारीहरूलाई भने ट्रम्पले आगामी नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचनअघि राजनीतिक उपलब्धि हासिल गर्न उक्त “मोलमोलाइको साधन” प्रयोग गर्ने आशंका छ। उक्त निर्वाचन ट्रम्पको रिपब्लिकन पार्टीका लागि चुनौतीपूर्ण हुन सक्ने देखिन्छ।
त्यस्तो राजनीतिक उपलब्धिमा चीनले बोइङका विमान खरिद गर्ने, अमेरिकी कृषि उत्पादनको खरिद बढाउने वा अमेरिकी ओपिओइड संकटलाई बढावा दिने फेन्टानिलका पूर्वरसायनहरूको प्रवाह रोक्न प्रतिबद्धता जनाउने विषय समावेश हुन सक्छन्।
सांघाईस्थित फुदान विश्वविद्यालयका प्राध्यापक तथा चिनियाँ विदेश मन्त्रालयलाई सल्लाह दिने वु सिन्बोले भने, “चीन–अमेरिका सम्बन्ध अझ बढी लेनदेनमुखी बनेको छ।”
उनका अनुसार वासिङ्टनले व्यापार वार्तालाई प्राथमिकता दिन चाहे पनि बेइजिङका लागि ताइवानप्रति अमेरिकी दृष्टिकोण मुख्य विषय हुन सक्छ।
वुले भने, “यदि तपाईंहरूले ताइवानसम्बन्धी हाम्रो चासोलाई सम्बोधन गर्नुभयो भने, हामी पनि तपाईंहरूका अन्य विषयसम्बन्धी चिन्तालाई सम्बोधन गर्न तयार हुनेछौँ—चाहे त्यो कानून कार्यान्वयन होस् वा अमेरिकी कृषि उत्पादनको खरिद।”
इरानमाथि दबाब दिनुपर्ने अमेरिकी अपेक्षा
वासिङ्टनले इरानमाथि दबाब बढाउन सक्ने क्षमताका कारण सी चिनफिङलाई विशेष महत्त्वका साथ हेरिरहेको छ। अमेरिकाको अपेक्षा छ कि सीले इरानलाई युद्ध अन्त्य गर्न दबाब दिन सक्छन्।
इरानसँगको युद्ध लम्बिँदै जाँदा ट्रम्पको अनुमोदन दर उनको राजनीतिक करिअरकै सबैभन्दा न्यून तहमा पुगेको छ। तर सीले इरानमाथि त्यस्तो दबाब दिन खासै रुचि देखाएका छैनन्।
रायटर्सले यसै महिनाको सुरुमा गरेको रिपोर्टअनुसार, बेइजिङले प्रतिबन्ध छल्ने एउटा योजनामार्फत इरानलाई अर्बौँ डलर मूल्यका सामान बिक्री गरिरहेको छ। चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले भने त्यस्तो योजनाबारे आफूलाई जानकारी नभएको बताएको छ।
गत महिना अमेरिकाले इरानसँग व्यापार गर्ने देशहरूमाथि दोस्रो तहका प्रतिबन्ध लगाउने धम्की दिएको थियो। अमेरिकी अर्थमन्त्री बेसेन्टले त्यसलाई “Economic D-Day” अर्थात् आर्थिक रूपमा निर्णायक दिन भनेका थिए। तर अहिलेसम्म तेहरानको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार चीनमाथि त्यस्ता प्रतिबन्ध लागू गरिएको देखिएको छैन।
विश्लेषकहरूका अनुसार यो पनि एउटा प्रमाण हो कि ट्रम्प अहिले सीसँगको सम्बन्धलाई स्थिर राख्न चाहन्छन्, किनभने उनी अन्य विदेश नीति चुनौतीहरूमा आफ्नो ऊर्जा केन्द्रित गर्न चाहिरहेका छन्। यस्तो व्यवस्था चिनियाँ राष्ट्रपति सीका लागि पनि अनुकूल देखिन्छ।
टोनी ब्लेयर इन्स्टिच्युट फर ग्लोबल चेन्जकी वरिष्ठ भू-राजनीतिक अनुसन्धानकर्ता रुबी ओस्मानले भनिन्, “सी र ट्रम्प दुवैलाई सम्बन्धमा स्थिरता कायम राख्नु उपयोगी लागिरहेको छ, ताकि उनीहरूले आफ्ना लागि अझ तत्काल महत्त्वका विषयमा ध्यान केन्द्रित गर्न सकून्।”
उनका अनुसार, “ट्रम्पका लागि त्यो विषय इरान हो। सीका लागि भने ट्रम्पपछि के आउँछ भन्ने अवस्थाका लागि चीनको आन्तरिक लचिलोपन र क्षमता निर्माण गर्नु हो।”
रोयटर्सबाट
प्रतिक्रिया