बुटवल । मगर समुदायको नयाँ वर्ष ल्होछारपछि दोस्रो ठूलो पर्वका रूपमा मानिने भूम्या पर्व आजदेखि सुरु भएको छ । पाँच दिनसम्म नाचगान र विभिन्न धार्मिक–सांस्कृतिक कार्यक्रमसहित मनाइने यो पर्व प्रकृति र वातावरणसँग गहिरो रूपमा जोडिएको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व हो ।
विशेषगरी खाम/पाङ भाषी मगर समुदायको बाहुल्य रहेका गाउँ तथा शहरमा हरेक वर्ष विविध कार्यक्रम गरी भूम्या पर्व मनाइन्छ । भूम्या पर्वमा मगर समुदायले भूमिलाई देवताको रूपमा पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ। भूमिको पूजा गर्दा प्राकृतिक विपत्तिबाट बच्न सकिने विश्वास पनि रहँदै आएको छ ।
भूम्या पर्वमा भूम्या थानमा देवतालाई बलि दिई पूजा गरिसकेपछि लगातार पाँच दिनसम्म ‘भूम्या नाच’ नाच्ने चलन छ । मुख्य रूपमा रोल्पा, रुकुम, दाङ, प्युठानलगायत मध्यपश्चिम क्षेत्रका खाम/पाङ मगर समुदायले यस पर्वलाई आफ्नो मुख्य सांस्कृतिक पर्वका रूपमा मनाउँदै आएका छन् ।
अथार मगरात क्षेत्रमा बसोबास गर्ने खाम मगर समुदायले परम्परादेखि भूमिलाई देवता मानेर यो पर्व मनाउँदै आएको पाइन्छ । परम्परागत विश्वासअनुसार भूम्या पर्वको अवसरमा हुने भेलालाई वार्षिक जनगणनासमेत मान्ने चलन रहेको छ। साथै, पर्वमा अनुपस्थित रहने व्यक्तिलाई मृत घोषणा गर्ने तथा किरिया गर्ने परम्परासमेत रहेको बताइन्छ ।
पर्वका क्रममा २२ चालमा नाचिने भूम्या नाच विशेष आकर्षण मानिन्छ । यस अवसरमा गाउँका भद्रभलाद्मीको उपस्थितिमा गाउँको नेतृत्व चयन गर्ने परम्परा पनि केही स्थानमा अझै कायम छ ।
परम्पराअनुसार जेठ मसान्ततिर युवायुवतीहरू बाजागाजासहित बुकी फूल टिप्न उच्च पहाडी क्षेत्रमा जाने गर्छन् । यात्रा क्रममा नाचगान, पन्थौली बनाउने, न्याउली गीत गाउने लगायतका सांस्कृतिक गतिविधि गरिन्छ। बुकीमा पुगेर फूल टिप्ने, पूजा गर्ने तथा सामूहिक रूपमा रमाइलो गर्ने परम्परा रहेको छ ।
भूम्या पर्वका अवसरमा महिलाहरू परम्परागत गुन्यु–चोली, पोते–चुरा र चाँदीका गहनामा सजिन्छन् भने पुरुषहरू भोटो, कछाड र खुकुरीसहित परम्परागत पहिरनमा सजिन्छन् । यस पर्वलाई प्रकृति संरक्षण, आपसी सद्भाव र सामाजिक एकताको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ ।
असार १ गते भूम्या थानमा पूजापाठपछि सुरु हुने नृत्य पाँच दिनसम्म निरन्तर चल्ने गर्छ । दमाहा, झ्याली, सहनाईलगायतका बाजाको तालमा भूम्या नाच नाच्ने परम्परा रहँदै आएको छ ।
भूम्या पर्वका अवसरमा रोल्पाको थवाङलगायत विभिन्न स्थानमा विशेष मेला समेत लाग्ने गरेको छ ।
प्रतिक्रिया