दीप, जो अझै बलिरहेको छ …

घडीको सुई झैँ थर्थराएको, अन्तिम सासको अठोट,
‘माइला, यो दीप बालेँ म,
तँ उज्यालो बनिस् भने,
अँध्यारोले थाक्नेछ।’

त्यसै दिन, एउटा बीउ चुपचाप उम्रिएको थियो,
माटोभित्र क्रान्तिको जरा गाड्दै,
न रुवाइ थियो त्यो, न हाँसो—
थियो केवल वाचा:
रगतले लेखिने शपथको बीउ।

राणाका दरबार थिए इँटा,
जुन सिसा थिएन्,
भत्काउन सजिलो थिएन।
तर त्यो बीउ,
लहरा बनेर अंकुरायो,
र अन्ततः झिल्के बन्यो ।
‘जनता’को फाटेको मनमा,
मलम लगाउन
उनि नेलमा सजिए।
तर त्यहाँ थियो सत्यको प्रतिबिम्ब,
विचारको शक्ति च्यातिएको थिएन।
कलकत्ताको धुवाँभित्र
एउटा भेट भयो—
अजय चक्रवर्तीको आँखामा पढिएको एक दर्शन,
जसले ‘पार्टी’ होइन,
‘आस्था’ जन्मायो।

विचारको तेलले
बल्ने,
पुष्पलाल बने
दीप ,
उनले अनुवाद गरे घोषणापत्र—
तर शब्दहरू मात्र होइन,
विचारको मुटु अनुवाद भयो,
नेपाली आत्मामा।

बन्दीपुरमा उनी बीउ जस्तै बिउँझिए
सोभियत, चीन—सबै यात्राहरू
तिनै जरा फिजाउने प्रयास थिए
शून्यमा हराएको सपनाको
नक्सा कोर्न।

तर जब पञ्चायतले कालो बादल ओढ्यो,
उनि आकाश भए,
गर्जन भए,
भूमिगत पृथ्वी भए
जहाँ सपना धेरै बाँकि थिए,
अन्ततः—साउन ७
भौतक सरिरमा लाग्यो बिन्दु,
तर विचारमा लागेन पूर्णविराम ,
जसको रेखा अझै निरन्तर छ
हाम्रो आत्माभित्र बगिरहेको छ।

उनि मरेनन्।
उनि दुबो बनेर उम्रिरहेका छन,
हाम्रै छातीभित्र
हरपल एक प्रश्नको रूपमा–
दीप बालेका थियौँ
विचारको उज्यालो छर्न,
के तिम्रो सपना
पुरा भएको छ
आज ?

खजुरा बाँके